سلام بر شمادوستان مهربان عزیز، در ادامه گامي كه در جهت شناساندن استاد بزرگوار دكتر حسين الهي قمشه اي  برداشته بودم در اين پست نيز دو سخنراني ديگر از ايشان را براي استماع شما مهربانان جهت دانلود قرار داده ام، اميدوارم كه مورد پسند واقع گردد .

برای اینکه چگونگی اخلاق یک شخص  را از دیدگاه قران و ادبیات ایران و جهان درک نمائیدَبا شنیدن این سخنرانیها به نتیجه بسیار خوبی خواهید رسید.

 

دانلود نمائيد: (برروي عناوين راست كليك نموده سپس گزينه save target as  را بزنيد.)

                      اخلاق اسلامی ۱                                         اخلاق اسلامی  ۲

در پي فراخوان مركز موسيقي صداوسيما تعداد هشت هزار و 642 رأي به آثار برتر تاريخ موسيقي ايران از سوي يك هزار 49 هنرمند فعال اين عرصه در سراسر کشور تعلق گرفت.

اين راي منجر به نام بردن از دو هزار و497 قطعه موسيقايي شد.

اين فراخوان از سوي رييس جديد مرکز موسيقي و سرود صدا وسيما با عنوان «انتخاب يکصد اثر مطرح موسيقي کشور»، پيشنهاد شده بود كه در نهايت از مجموع هشت هزار و 642 رأي آثار «استاد محمدرضا شجريان» با يك هزار و 261 در مقام اول قرار گرفت.

فاصله اين هنرمند موسيقي با نفر دوم قابل توجه است به نحوي که نفر دوم اي ايران اي مرز پر گهر » مرحوم بنان عنوان قطعه برتر را كسب كرده است و در ميان آثار استاد بي بديل موسيقي ايران استاد شجريان اثر «ايران اي سراي اميد»کمي بيش از نصف اين آراء را به خود اختصاص داده است.

مركز موسيقي و سرود اعلام كرده است: نام آهنگسازان برجسته و خوانندگان برتر ديگر که به کرات در آراء هنرمندان آمده است و جايگاه قابل توجهي دارند نيز در فرصت هاي ديگر به اطلاع عموم مي‌رسد.                                                                       http://www.artmusic.ir

      

داوران كارگاه آواز «استادشجريان» معرفي شدند

رسم دوستي اين نيست كرشمه كجاست؟

بردی از یادم

سلام بر دوستان مهربان و گرامي، در ادامه گامي كه در جهت شناساندن استاد بزرگوار دكتر حسين الهي قمشه اي  برداشته بودم در اين پست نيز دو سخنراني ديگر از ايشان را براي استماع شما مهربانان جهت دانلود قرار داده ام، اميدوارم كه مورد پسند واقع گردد و البته  مي دانم كه  كسي از دوستان نيست  كه به اين سخنرانيها  گوش فرا  دهد الا اينكه  مشتاق و شيفته سخنان حكيمانه، عارفانه و عاشقانه اين استاد بزرگوار شود.

 

دانلود نمائيد: (برروي عناوين راست كليك نموده سپس گزينه save target as  را بزنيد.)

سخنراني با عنوان كيمياي عشق                       سخنراني با عنوان هفت شهر عشق

 

باسلام،عید سعید فطر محضر همه شما عزیزان مبارک باد،امیدوارم طاعات وعبادات شما مهربانان مورد قبول درگاه حق قرار گرفته باشد.

ازآنجایی که اکثر دوستان علاقمند به استاد شجریان خواه نا خواه به عرفان و خلوت گزیدگی بسیار علاقه دارند بنده تصمیم گرفتم در این پست سخنرانی دکتر حسين الهي قمشه اي را درباب رابطه انسان و عرفان برای شما برای دانلود بگذارم

امیدوارم مورد توجه قرار گیرد،اگر بدنبال موضوع خاصی دراین رابطه می باشید مرا مطلع گردانید تا حدتوان کمک خواهم کرد

از اینجا دانلود نمائید انسان و عرفان   راست کلیک نموده گزینه save az را بزنید    حجم  3.37 مگابایت

زندگي نامه

سعدي تخلص و شهرت «مشرف الدين» ، مشهور به

«شيخ سعدي» يا «شيخ شيراز» است.

درباره نام و نام پدر شاعر و هم چنين تاريخ تولد سعدي اختلاف بسيار است.

سال تولد او را از 571 تا 606 هجري قمري احتمال داده اند و تاريخ درگذشتش را هم سالهاي 690 تا 695 نوشته اند.

 

سعدي در شيراز پاي به هستي نهاد و هنوز کودکي بيش نبود که پدرش در گذشت.

آنچه مسلم است اغلب افراد خانواده وي اهل علم و دين و دانش بودند.

سعدي خود در اين مورد مي گويد:

همه قبيله ي من، عالمان دين بودند ------- مرا معلم عشق تو، شاعري آموخت

سعدي پس از تحصيل مقدمات علوم از شيراز به بغداد رفت و در مدرسه نظاميه به تکميل دانش خود پرداخت.

او در نظاميه بغداد که مهمترين مرکز علم و دانش آن زمان به حاسب مي آيد در درس استادان معروفي چون سهروردي شرکت کرد.

 

سعدي پس از اين دوره به حجاز، شام و سوريه رفت و در آخر راهي سفر حج شد.

او در شهرهاي شام (سوريه امروزي) به سخنراني هم مي پرداخت ولي در همين حال، بر اثر اين سفرها به تجربه و دانش خود نيز مي افزود.

 

سعدي در روزگار سلطنت "اتابک ابوبکر بن سعد" به شيراز بازگشت و در همين ايام دو اثر جاودان بوستان و گلستان را آفريد و به نام «اتابک» و پسرش سعد بن ابوبکر کرد.

برخي معتقدند که او لقب سعدي را نيز از همين نام "سعد بن ابوبکر" گرفته است.

 

پس از از بين رفتن حکومت سلغريان، سعدي بار ديگر از شيراز خارج شد و به بغداد و حجاز رفت.

در بازگشت به شيراز، با آن که مورد احترام و تکريم بزرگان فارس بود، بنابر مشهور به خلوت پناه برد و مشغول رياضت شد.

 

سعدي، شاعر جهانديده، جهانگرد و سالک سرزمينهاي دور و غريب بود؛ او خود را با تاجران ادويه و کالا و زئران اماکن مقدس همراه مي کرد. از پادشاهان حکايتها شنيده و روزگار را با آنان به مدارا مي گذراند.

سفاکي و سخاوتشان را نيک مي شناخت و گاه عطايشان را به لقايشان مي بخشيد. با عاشقان و پهلوانات و مدعيان و شيوخ و صوفيان و رندان به جبر و اختيار همنشين مي شد و خامي روزگار جواني را به تجربه سفرهاي مکرر به پختگي دوران پيري پيوند مي زد.

 

سفرهاي سعدي تنها جستجوي تنوع، طلب دانش و آگاهي از رسوم و فرهنگهاي مختلف نبود؛ بلکه هر سفر تجربه اي معنوي نيز به شمار مي آمد.

سنت تصوف اسلامي همواره مبتني بر سير و سلوک عارف در جهان آفاق و انفس بود و سالک، مسافري است که بايد در هر دو وادي، سيري داشته باشد؛ يعني سفري در درون و سفري در بيرون.

وارد شدن سعدي به حلقه شيخ شهاب الدين سهروردي خود گواه اين موضوع است.

ره آورد اين سفرها براي شاعر، علاوه بر تجارب معنوي و دنيوي، انبوهي از روايت، قصه ها و مشاهدات بود که ريشه در واقعيت زندگي داشت؛ چنان که هر حکايت گلستان، پنجره اي رو به زندگي مي گشايد و گويي هر عبارتش از پس هزاران تجربه و آزمايش به شيوه اي يقيني بيان مي شود. گويي، هر حکايت پيش از آن که وابسته به دنياي تخيل و نظر باشد، حاصل دنياي تجارب عملي است.

 

شايد يکي از مهم ترين عوامل دلنشيني پندها و اندرزهاي سعدي در ميان عوام و خواص، وجه عيني بودن آنهاست. اگرچه لحن کلام و نحوه بيان هنرمندانه آنها نيز سهمي عمده در ماندگاري اين نوع از آثارش دارد.

از سويي، بنا بر روايت خود سعدي، خلق آثار جاوداني همچون گلستان و بوستان در چند ماه، بيانگر اين نکته است که اين شاعر بزرگ از چه گنجينه ي دانايي، توانايي، تجارب اجتماعي و عرفاني و ادبي برخوردار بوده است.

 

آثار سعدي علاوه بر آن که عصاره و چکيده انديشه ها و تأملات عرفاني و اجتماعي و تربيتي وي است، آيينه خصايل و خلق و خوي و منش ملتي کهنسال است و از همين رو هيچ وقت شکوه و درخشش خود را از دست نخواهد داد.

 

 

ويژگي هاي آثار سعدي

 

آنچه که بيش از هر ويژگي ديگر آثار سعدي شهرت يافته است، "سهل و ممتنع" بودن است.

اين صفت به اين معني است که اشعار و متون آثار سعدي در نظر اول "سهل" و ساده به نظر مي رسند و کلمات سخت و نارسا ندارد.

 

در طول قرن هاي مختلف، همه ي خوانندگان به راحتي با اين آثار ارتباط برقرار کرده اند.

اما آثار سعدي از جنبه ي ديگري، "ممتنع" هستند و کلمه ي "ممتنع" در اينجا يعني دشوار و غيرقابل دسترس.

وقتي گفته مي شود شعر سعدي "سهل و ممتنع" است يعني در نگاه اول، هر کسي آثار او را به راحتي مي فهمد ولي وقتي مي خواهد چون او سخن بگويد مي فهمد که اين کار سخت و دشوار و هدفي دست نيافتني است.

بعضي ديگر از ويژگي هاي آثار سعدي عبارتند از:

 

  نکات دستوري

نکات دستوري در آثار سعدي به صحيح ترين شکل ممکن رعايت شده است.

عنصر وزن و موسيقي، منجر به از بين رفتن يا پيش و پس شدن ساختار دستوري در جملات نمي شود و سعدي به ظريف ترين و طبيعي ترين حالت ممکن در لحن و زبان، با وجود تنگناي وزن، از عهده اين کار برمي آيد.

اي که گفتي هيچ مشکل چون فراق يار نيست

 

گر اميد وصل باشد، همچنان دشوار نيست

 

نوک مژگانم به سرخي بر بياض روي زرد

 

قصه دل مي نويسد حاجت گفتار نيست

 

 

در آن نفس که بميرم در آرزوي تو باشم

 

بدان اميد دهم جان که خاک کوي تو باشم

 

به وقت صبح قيامت، که سر زخاک برآرم

 

به گفتگوي تو خيزم، به جستجوي تو باشم

 

حديث روضه نگويم، گل بهشت نبويم

 

جمال حور نجويم، دوان به سوي تو باشم

 

ايجاز

 

ايجاز يعني خلاصه گويي و يا پيراستن شعر از کلمات زايد و اضافي.

 

دوري از عبارت پردازي هاي بيهوده اي که نه تنها نقش خاصي در ساختار کلي شعر بلکه از زيبايي کلام نيز مي کاهند، در شعر و کلام سعدي نقش ويژه اي دارد.

 

از سويي اين ايجاز که در نهايت زيبايي است، منجر به اغراق هاي ظريف تخيلي و تغزلي مي شود و زبان شعر را از غنايي بيشتر برخوردار مي کند.

 

در شعر سعدي هيچ کلمه اي بدون دليل اضافه يا کم نمي شود.

 

گفتم آهن دلي کنم چندي

 

ندهم دل به هيچ دلبندي

 

به دلت کز دلم به در نکنم

 

سخت تر زين مخواه سوگندي

 

ريش فرهاد بهترک مي بود

 

گر نه شيرين نمک پراکندي

 

کاشکي خاک بودمي در راه

 

تا مگر سايه بر من افکندي ...

 

ايجاز سعدي، ايجاز ميان تهي و سبک نيست، بلکه پراز انديشه و درد است.

 

در دو حکايت زير از "گلستان" به خوبي مشاهده مي شود که سعدي چه اندازه از معني را در چه مقدار از سخن مي گنجاند:

 

حکايت: پادشاهي پارسايي را ديد، گفت: «هيچت از ما ياد آيد؟» گفت: «بلي، وقتي که خدا را فراموش مي کنم.»

 

حکايت: يکي از ملوک بي انصاف، پارسايي را پرسيد: «از عبادتها کدام فاضلتر است؟» گفت: «تو را خواب نيمروز، تا در آن يک نفس خلق را نيازاري.»

 

موسيقي

سعدي از موسيقي و عوامل موسيقي ساز در سبک و زبان اشعارش سود مي جويد. وي اغلب از اوزان عروضي استفاده ميکند.

 

علاوه بر اوزان عروضي، شاعر به شيوه مؤثري از عواملي بهره مي برد که هر کدام به نوعي موسيقي کلام او را افزايش مي دهند؛ عواملي همچون انواع جناس، هم حروفيهاي آشکار و پنهان، واج آرايي، تکرار کلمات، تکيه هاي مناسب، موازنه هاي هماهنگ لفظي در ادبيات و لف و نشرهاي مرتب و ...

 

استفاده از اين عناصر به گونه اي هنرمندانه و زيرکانه صورت مي گيرد که شنونده يا خواننده شعر او پيش از آن که متوجه صنايع به کار رفته در شعر او شود، جذب زيبايي و هماهنگي و لطافت آنها مي شود.

 

در غزل زير سعدي نهايت استفاده را از عوامل موسيقي زاي زبان برده است، بي آن که سخنش رنگ تکلف و تصنع به خود بگيرد.

 

تکرارهاي هنرمندانه ي کلمات، هم حروفي ها و وزن مناسب شعر و همچنين لحن عاطفي و تعزلي کلام سعدي را چون شربتي شيرين و گوارا به جان خواننده مي ريزد:

 

بگذار تا مقابل روي تو بگذريم

 

دزديده در شمايل خوب تو بنگريم

 

شوق است در جدايي و جور است در نظر

 

هم جور به که طاقت شوقت نياوريم

 

روي ار به روي ما نکني حکم از آن تست

 

باز آ که روي در قدمانت بگستريم

 

ما را سري است با تو که گر خلق روزگار

 

دشمن شوند و سر برود، هم بر آن سريم

 

گفتي زخاک بيشتر نه که از خاک کمتريم

 

ما با توايم و با تو نه ايم اينت بوالعجب

 

در حلقه ايم با تو و چون حلقه بر دريم

 

از دشمنان برند شکايت به دوستان

 

چون دوست دشمن است شکايت کجا بريم؟

 

طنز و ظرافت

 

طنز و ظرافت جايگاه ويژه اي در ساختار سبکي آثار سعدي دارد.

 

البته خاستگاه اين طنز به نوع نگاه و تفکر اين شاعر بزرگ بر مي گردد. طنز سعدي، سرشار از روح حيات و سرزندگي است.

 

سعدي به ياري لحن طنز، خشکي را از کلام خود مي گيرد و شور و حرکت را بدان باز مي گرداند.

 

با همين طنز، تيغ کلامش را تيز و برنده و اثرگذار مي کند.

 

طنز، نيش همراه با نوش است؛ زخمي در کنار مرهم. سالها بعد، لسان الغيب، حافظ شيرازي ابعاد عميق ديگري به طنز شاعرانه بخشيد و از آن در شعر خود استفاده ها برد:

 

با محتسب شهر بگوييد که زنهار

 

در مجلس ما سنگ مينداز که جام است

 

يا

 

کسان عتاب کنندم که ترک عشق بگوي

 

به نقد اگر نکُشد عشقم، اين سخن بکشد

 

 

آثار سعدي

 

از سعدي آثار گوناگوني به نظم و نثر موجود است که عبارتند از:

 

1- بوستان يا سعدي نامه، که در واقع اولين اثر اوست و در سال 655 تمام شده است. گويا سعدي آن را در ايام سفر خود سروده و هم چون ارمغاني در سال ورود خود به وطن بر دوستانش عرضه کرده است.

 

موضوع اين کتاب که از عالي ترين آثار قلم تواناي سعدي و يکي از شاهکارهاي شعر فارسي است، اخلاق و تربيت و سياست و اجتماعيات است.

 

اين کتاب ده بخش دارد به نام هاي: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربيت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب.

 

سعدي اين کتاب را که حدود چهارهزار بيت دارد به نام اتابک ابوبکر بن سعد کرده است.

 

2- گلستان، شاهکار نويسندگي و بلاغت فارسي است که سعدي آن را در سال 656 تأليف کرده است.

 

3- قصايد عربي، که حدود هفتصد بيت مي شود و شامل موضوعات غنايي و مدح و اندرز و مرثيه است.

 

4- قصايد فارسي، در ستايش پروردگار و مدح و اندرز و نصيحت بزرگان و پادشاهان معاصر سعدي است.

 

5- مراثي، شامل چند قصيده بلند در رثاي مستعصم بالله -آخرين خليفه عباسي که به فرمان هلاکو کشته شد- و نيز مرثيه هايي براي چند تن از اتابکان فارس و وزراي آن زمان است.

 

6- ملمعات و مثلثات و ترجيعات: که شمال اشعاري در قالب هاي خاص مانند ترجيع بند و ... است.

 

7- غزليات، که خود شامل چهار بخش است؛ طيبات، بدايع، خواتيم و غزليات قديم.

 

8- مجالس پنجگانه، اين کتاب به نثر است و در بردارنده ي خطابه ها و سخنراني هاي سعدي است.

 

هر چند موضوع آن ارشاد و نصيحت است اما از لحاظ جوهر نويسندگي به پاي گلستان نمي رسد.

 

9- نصيحة الملوک، در پند و اخلاق و چندين رساله ي ديگر به نثر در موضوعات گوناگون.

 

10- صاحبيه، که مجموعه چند قطعه فارسي و عربي است و بيشتر آنها در ستايش شمس الدين صاحب ديوان جويني وزير دانشمند دوست عصر اتابکان است و به همين دليل آن را "صاحبيه" ناميده است.

 

11- خبيثات، مجموعه اي است از اشعار هزل آميز، که هر چند اغلب آنها خوشايند نيست ولي چند غزل و رباعي دارد که نمونه اي از لطيفه هاي آن دوران هستند و از اين جهت قابل بررسي اند.

 

مجموعه ي اين آثار "کليات سعدي" ناميده مي شود. که تحت همين عنوان بارها بارها چاپ شده است.

 

نمونه آثار

 

نمونه ي شعر از "بوستان"

 

سگي پاي صحرانشيني گزيد

به خشمي که زهرش ز دندان چکيد

 

شب از درد بيچاره خوابش نبرد

به خيل اندرش دختري بود خورد

 

پدر را جفا کرد و تندي نمود

که آخر تو را نيز دندان نبود؟

 

پس از گريه مرد پراگنده روز

بخنديد کاي مامک دلفروز

 

مرا گر چه هم سلطنت بود بيش

دريغ آمدم کام و دندان خويش

 

محالست اگر تيغ بر سر خورم

که دندان به پاي سگ اندربرم

 

توان کرد با ناکسان بدرگي

وليکن نبايد ز مردم سگي

?       

 

نمونه اي از غزل سعدي

 

شب عاشقان بيدل چه شبي دراز باشد

 

تو بيا کز اول شب در صبح باز باشد

 

عجبست اگر توانم که سفر کنم ز دستت

 

به کجا رود کبوتر که اسير باز باشد

 

ز محبتت نخواهم که نظر کنم به رويت

 

که محب صادق آنست که پاکباز باشد

 

به کرشمه عنايت نگهي به سوي ما کن

 

که دعاي دردمندان ز سر نياز باشد

منبع http://daneshnameh.roshd.ir

زندگي نامه

عطار از شعرا و نويسندگان قرن ششم هجري قمري است.

 

نام اصلي او "فريد الدين ابوحامد" بوده است و اطلاع دقيقي از سال تولد او در دست نيست و تاريخ ولادتش را از سال 513 هجري قمري تا 537 هجري قمري دانسته اند.

 

عطار در روستاي "کدکن" که يکي از دهات نيشابور بود به دنيا آمد و از دوران کودکي او جزئيات خاصي در دست نيست.

 

پدر عطار به شغل عطاري (دارو فروشي) مشغول بوده و "فريدالدين" هم پس از مرگ پدرش به همين شغل روي آورد.

 

عطار علاوه بر دارو فروشي به کار طبابت هم مشغول بود و خود در اين مورد مي گويد:

 

به داروخانه پانصد شخص بودند ----- که در هر روز نبضم مي نمودند

 

آنچه مسلم است عطار در اواسط عمر خود دچار تحولي روحي شد و به عرفان روي آورده است.

 

در مورد چگونگي اين انقلاب روحي داستانهايي وجود دارد که درستي آنها از نظر تاريخي معلوم نيست ولي معروف ترين آنها اين است که روزي عطار در دکان خود مشغول به معامله بود که درويشي به آنجا رسيد و چند بار با گفتن جمله چيزي براي خدا بدهيد از عطار کمک خواست ولي او به درويش چيزي نداد .

 

درويش به او گفت : اي خواجه تو چگونه مي خواهي از دنيا بروي؟

 

عطار گفت : همانگونه که تو از دنيا مي روي . درويش گفت :تو مانند من مي تواني بميري؟ عطار گفت : بله ، درويش کاسه چوبي خود را زير سر نهاد و با گفتن کلمه الله از دنيا رفت.

 

عطار چون اين را ديد شديدا" منقلب گشت و از دکان خارج شد و راه زندگي خود را براي هميشه تغيير داد.

 

او بعد از مشاهده حال درويش دست از کسب و کار کشيد و به خدمت عارف رکن الدين رفت که در آن زمان عارف معروفي بود و به دست او توبه کرد و به رياضت و مجاهدت با نفس مشغول شد و چند سال در خدمت اين عارف بود.

 

عطار سپس قسمتي از عمر خود را به رسم سالکان طريقت در سفر گذراند و از مکه تا ماورالنهر به مسافرت پرداخت و در اين سفرها بسياري از مشايخ و بزرگان زمان خود را زيارت کرد.

 

در مورد مرگ عطار نيز روايت هاي مختلفي وجود دارد و بعضي مي گويند که او در حمله مغولان به شهر نيشابور به دست يک سرباز مغول کشته شد و زمان مرگ او احتمالاً بين سالهاي 627 يا 632 هجري قمري بوده است.

آرامگاه عطار در نزديکي شهر نيشابور واقع شده است.

 

ويژگي هاي آثار

عطار شاعري است که شيفته عرفان و تصوف است. کلام عطار ساده گير است. او با سوز و گداز سخن مي گويد و اگر چه در فن شاعري به پاي استاداني چون سنايي نمي رسد ولي سادگي گفتار او وقتي با دل سوختگي همراه مي شود بسيار تأثيرگذار است.

 

عطار در مثنوي "منطق الطير" با بيان رموز عرفان، سالک اين راه را قدم به قدم تا مقصود مي برد.

 

عطار در سرودن غزل هاي عرفاني نيز بسيار توانا است و انديشه ژرف او به بهترين شکل در اين اشعار نمود يافته است.

 

عطار براي بيان مقصود خود از همه چيز از جمله تمثيلات و حکايت هايي که حيوانات قهرمان آن هستند بهره جسته است و امروزه مي توان مثنوي "منطق الطير" را يکي از مهمترين فابل ها در ادب فارسي دانست.

 

بدون شک عطار سرمايه هاي عرفاني شعر فارسي را - که سنايي آغازگر آن است- به کمال رساند و به راستي مي توان گفت که عطار راه را براي کساني چون مولوي باز کرده است.

 

عطار از معدود شاعراني است که در طول زندگي خود هرگز زبان به مدح کسي نگشود و هيچ شعري از او که در آن امير پادشاهي را ستوده باشد يافت نمي شود.

 

آثار

ديوان اشعار:

 

1- مجموعه قصايد و غزليات عطار، که بيشتر آنها عرفاني و داراي مضمونهاي بلند صوفيانه است به نام "ديوان عطار" چند بار چاپ شده است.

 

از ميان مثنويهايي که بي گمان از اوست مي توان به اين آثار اشاره کرد:

 

2- منطق الطير

 

اين مثنوي، که حدود 4600 بيت دارد مهم ترين و برجسته ترين مثنوي عطار و يکي از مشهورترين مثنويهاي تمثيلي فارسي است.

 

اين کتاب که در واقع مي توان آن را "حماسه اي عرفاني" ناميد، عبارت است از داستان گروهي از مرغان که براي جستن و يافتن سيمرغ – که پادشاه آنهاست- به راهنمايي هدهد به راه مي افتند و در راه از هفت مرحله سهمگين مي گذرند.

 

در هر مرحله گروهي از مرغان از راه باز مي مانند و به بهانه هايي يا پس مي کشند تا اين که، پس از عبور از اين مراحل هفتگانه که بي شباهت به هفت خان در داستان "رستم" نيست، سرانجام از اين گروه انبوه مرغان که در جستجوي "سيمرغ" بودند تنها "سي مرغ" باقي مي مانند و چون به خود مي نگرند در مي يابند که آنچه بيرون از خود مي جسته اند- سيمرغ- اينک در وجود خود آنهاست.

 

منظور عطار از مرغان، سالکان راه و از "سي مرغ" مردان خدا جويي است که پس از عبور از مراحل هفت گانه سلوک – يعني طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحيد، حيرت، فقر و فنا- سرانجام حقيقت را در وجود خويش کشف مي کنند.

 

3- الهي نامه

 

اين منظورمه در واقع مجموعه اي است از قصه هاي گوناگون کوتاه و مبتني بر گفت و شنود پدري با پسران جوان خود که بيهود در جستجوي چيزهايي برآمده اند که حقيقت آن با آنچه عامه مردم از آن مي فهمند تفاوت دارد.

 

4- مصيبت نامه

 

از ديگر منظومه هاي مهم عطار مصيبت نامه است که در بيان مصيبت ها و گرفتاري هاي روحاني سالک و مشتمل است بر حکايت هاي فرعي بسيار که هر کدام از آنها جذاب و خواندني است.

 

در اين منظومه شيخ نيشابور خواننده را توجه مي دهد که فريفته ظاهر نشود و از وراي لفظ و ظواهر امر، به حقيقت و معني اشيا پي ببرد.

 

5- مختار نامه

 

عطار يکي از شاعراني است که به سرودن رباعيات استوار و عميق عارفانه و متفکرانه مشهور بوده است.

 

رباعيات وي گاهي با رباعيات خيام، او بسيار نزديک شده و همين امر سبب گرديده است که بسياري از آنها را بعدها به خيام نسبت دهند و در مجموعه ترانه هاي وي به ثبت برسانند.

 

همين آميزش و نزديکي فکر و انديشه، کار تميز و تفکيک ترانه هاي اين دو شاعر بزرگ نيشابوري را دشوار کرده است.

 

6- تذکرة الاوليا

 

عطار از آغاز جواني به سرگذشت عارفان و مقامات اولياي تصوف دلبستگي زيادي داشته است.

 

همين علاقه سبب شده است که او سرگذشت و حکايات مربوط به نودو هفت تن از اوليا و مشايخ تصوف را در کتابي به نام تذکرة الاوليا گردآوري کند.

 

بيش از او در کتاب کشف المحجوب هجويري و طبقات الصوفيه عبدالرحمان سُلَمي نيز چنين کاري صورت گرفته است. اگر چه اين دو کتاب به علت قديمي تر بودن هميت دارند ولي تذکرة الاولياي عطار، نزد فارسي زبانان شهرت بيشتري پيدا کرده است. اين کتاب در سالهاي آخر سده ششم يا سالهاي آغاز سده هفتم هجري تأليف شده است.

-------------

نمونه آثار

 

نمونه اي از شعر عطار

 

دريغا

 

ندارد درد ما درمان دريغا ----- بماندم بي سرو سامان دريغا

 

در اين حيرت فلک ها نيز ديري است----- که ميگردند سرگردان دريغا

 

رهي بس دور ميبينم در اين ره----- نه سر پيدا و نه پايان دريغا

 

چو نه جانان بخواهد ماند و نه جان----- ز جان دردا و از جانان دريغا

 

پس از وصلي که همچون ياد بگذشت ----- در آمد اين غم هجران دريغا

 

***

 

نمونه اي از نثر عطار از "تذکرة الاولياء"

 

حکايتي از ذوالنون مصري

 

نقل است که جواني بود و پيوسته بر صوفيان انکار کردي.

يک روز شيخ انگشتري خود به وي داد و گفت: "پيش فلان نانوا رو و به يک دينار گرو کن".

انگشتري از شيخ بستد و ببرد. به گرو نستدند. باز خدمت شيخ آمد و گفت: "به يک درم بيش نمي گيرند".

شيخ گفت: "پيش فلان جوهري بر تا قيمت کند." ببرد. دو هزار دينار قيمت کردند. باز آورد و با شيخ گفت. شيخ گفت: "علم تو با حال صوفيان، چون علم نانواست بدين انگشتري". جوان توبه کرد و از سر آن انکار برخاست.

 

حکايتي از بايزيد بسطامي

 

نقل است که شيخ را همسايه اي گبر بود و کودکي شيرخواره داشت و همه شب از تاريکي مي گريست، که چراغ نداشت.

شيخ هر شب چراغ برداشتي و به خانه ايشان بردي، تا کودک خاموش گشتي.

چون گبر از سفر باز آمد، مادر طفل حکايت شيخ باز گفت. گبر گفت: "چون روشنايي شيخ آمد، دريغ بُوَد که به سر تاريکي خود باز رويم".

حالي بيامد و مسلمان شد.

منبع http://daneshnameh.roshd.ir

احسنت زهي سخنور چست

کاز نکته دهان عالمي شست

مي داد چو نظم نامه را پيچ

باقي نگذاشت بهر ما هيچ

«امير خسرو دهلوي»

 

 

زندگينامه

 

حکيم جمال الدين ابو محمد الياس بن يوسف بن زکي بن مؤيد نظامي گنجوي از داستانسرايان بزرگ و استادان مسلم در سرودن شعر تمثيلي و بزمي است. او در سال 525 در شهر گنجه متولد شد و همه عمر را به جز سفر کوتاهي که به دعوت قزل ارسلان (581-587) به يکي از نواحي نزديک گنجه کرد، در وطن خود باقي ماند تا در سال 614 يا 619 در همين شهر وفات کرد و به خاک سپرده شد.

 

چنانچه از اشعار او معلوم مي شود «فضيلت نظامي منحصر به شعر و شاعري نبوده و از جواني به فنون ادب و تاريخ و قصص علاقه داشته و درتحصيل علم همت کرده و مخصوصاً درنجوم صاحب اطلاع بوده است چنانکه خود گويد:

 

هر چه هست از دقيقه هاي نجوم----- با يکايک نهفته هاي علوم

خواندم و هر ورق که مي جستم ----- چون ترا يافتم ورق شستم

 

دوران زندگي نظامي با دوره حکومت اتابکان آذربايجان و موصل و شروانشاهان هم زمان بوده است. تعلق خاطر نظامي به تصوف زندگاني وي را بيشتر با زهد و عزلت همراه کرده و اين امر او را از وابستگي به دربارهاي سلاطين دور کرده است. .

 

پنج گنج

مهمترين اثر او «پنج گنج» يا «خمسه» است که تعداد ابيات آن را تا حدود 20 هزار بيت نوشته اند. وعبارتست از: مخزن الاسرار، ليلي و مجنون، خسرو و شيرين، هفت پيکر، اسکندرنامه، که تمامي مثنويها به سبک عراقي است.

•        قديمي ترين مثنوي نظامي مخزن الاسرار است و بهترين آنها خسرو و شيرين است.

 

1- قديم ترين مثنوي نظامي مخزن الاسرار است. مخزن الاسرار شامل 2260 بيت است. اين مثنوي در حدود سال 570 به نام فخرالدين بهر شاه بن داود (متوفي 622) به نظم درآمد و مشتمل بر 20 مقاله در مواعظ و حکم است 2260 بيت دارد و حاوي انديشه هاي زاهدانه و عارفانه است. در هر مقاله پس از شرح عنوان مقاله، براي تأثيرگذاري بيشتر داستاني کوتاه اما پر محتوا و دلنشين روايت شده است.

 

2- مثنوي خسرو و شيرين شامل 6500 بيت است. اين مثنوي داستان عشق خسرو پرويز پادشاه ساساني به شيرين شاهدخت ارمني مي باشد و در سال 576 به پايان رسيده و از طرف شاعر به اتابک شمس الدين محمد جهان پهلوان بن ايلد گز (567-581) تقديم شده است.

 

3- مثنوي ليلي و مجنون شامل 4500 بيت است که به سال 584 به نام شروانشاه ابوالمظفر اخستان سروده شده است در اين مثنوي داستان پر سوز و گداز عشق مجنون (قيس عامري) از قبيله بني عامر و ليلي دختر سعد که از داستانهاي مشهور تازي در دوره جاهليت مي باشد به رشته نظم درآمده است.

 

 

 

4- مثنوي هفت پيکر يا هفت گنبد يا بهرامنامه است که در 5136 بيت به سال 593 به نام علاء الدين کرپ ارسلان پادشاه مراغه سروده شده است. اين داستان از جمله قصه هاي ايراني مربوط به دوره ساساني است و شرح روابط بهرام گور (420-348 ميلادي) با هفت دختر از پادشاهان هفت اقليم است که بهرام براي هر کدام گنبدي به رنگي خاص بر پا مي کند و هر روز از هفته را ميهمان يکي از آنان مي شود و داستاني از هر کدام مي شود.

 

5- مثنوي اسکندرنامه است که شامل 10500 بيت و در دو بخش به نامهاي شرفنامه و اقبالنامه به نظم درآمده است. در بخش اول نظامي اسکندر را به صورت فاتحي بزرگ و در بخش دوم در لباس حکيم و پيامبري خردمند معرفي مي کند. نظم اين مثنوي در سال 599 به اتمام رسيده و به نام نصرت الدين ابوبکر محمد جهان پهلوان نامگذاري شده است.

 

 

سبک نظامي

نظامي از شاعراني است که بايد او را در شمار ارکان شعر فارسي و از استادان مسلم ابن زبان دانست. وي از آن سخنگوياني است که مانند فردوسي و سعدي توانست به ايجاد و تکميل سبک و روشي خاص دست يابد. اگر چه داستانسرايي در زبان فارسي به وسيله نظامي شروع نشده ليکن تنها شاعري که تا پايان قرن ششم توانسته است شعر تمثيلي را به حد اعلاي تکامل برساند نظامي است.

 

وي در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ايجاد ترکيبات خاص تازه و ابداع معاني و مضامين نو و دلپسند و تصوير جزئيات بانيروي تخيل و دقت در وصف مناظر و توصيف طبيعت و اشخاص و به کار بردن تشبيهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کساني است که بعد از خود نظيري نيافته است.

 

با وجود آنکه آثار نظامي از نظر اطناب در سخن و بازي با لفاظ و آوردن اصطلاحات علمي و فلسفي و ترکيبات عربي فراوان و پيچيدگي معاني بعضي از ابيات ،قابل خرده گيري است، ولي «محاسن کلام او به قدري است که بايد او را يکي از بزرگترين شعراي ايران ناميد و مخصوصاً در فن خود بي همتا و بي نظير معرفي کرد.

 

از مخزن الاسرار:

در توحيد

اي همه هستي زتو پيدا شده----- خاک ضعيف از تو توانا شده

زير نشين علمت کائنات ----- ما به تو قائم چو تو قائم به ذات

هستي تو صورت و پيوند نه ----- تو به کس و کس به تو مانند نه

آنچه تغير نپذيرد توئي ----- آنچه نمرده است و نميرد توئي

ما همه فاني و بقابس تر است----- ملک تعالي و تقدس تر است

ساقي شب دستکش جام تست ----- مرغ سحر دستخوش نام تست

پرده بر اندازد و برون آي فرد ----- گر منم آن پرده به هم در نورد

عجز فلک را به فلک وانماي ----- عقد جهان راز جهان واگشاي

اي به ازل بوده و نابوده ما ----- وي به ابد مانده و فرسوده ما

دور جنبيت کش فرمان تست ----- سفت فلک غاشيه گردان تست

 

نظامي در بزم سرايي، بزرگترين شاعر ادبيات پارسي است. به جرأت مي توان گفت که او در سرايش لحظه هاي شادکامي بي همتاست، زبانش شيرين است و واژگانش نرم و لطيف، و گفتارش دلنشين. آن گونه که در بازگويي لحظه هاي رزم، نتوانسته از فشار بزم رهايي يابد به اشعار رزم نيز ناخودآگاه رنگ غنايي داده است.

شاعر بزرگ سده ششم، خود را به اخلاق پايبند مي داند و برخلاف بسياري از شاعران و سرايندگان، هرگز در سروده هايش بي پرده سخن نگفته است.

نظامي گنجوي استاد مسلم شعر غنايي و داستانهاي عاشقانه در ادب فارسي است.

 

برجستگيها و ويژگيهاي شعر نظامي

1- تشبيهات و توضيحات او، زيبا و هنرمندانه و بسيار خيال انگيزند.

2- در تصوير جزئيات طبيعت و حالات، بسيار تواناست.

3- انتخاب الفاظ و کلمات مناسب که نتيجه آشکار آن، موسيقي شعر اوست.

4- ايجاد ترکيبات خاص و ابداع و اختراع معاني و مضامين نو و دلپسند.

5-تازگي معاني و ابداع ترکيبات تازه که در شعر نظامي به وفور يافت مي شود، کلام وي را گاهي دچار ابهام مي کند، علاوه بر اينها کثرت «لغات عربي» و «اصطلاحات علوم» و «اصول و مباني فلسفه و معارف اسلامي» سخن اين شاعر را دشوار و پيچيده کرده است.

منبع http://daneshnameh.roshd.ir

 

باسلام؛به دلیل تقاضای دوستان پوسترها را مجددا در وبلاگ گذاشتم ؛لود آنها کمی طول میکشد اگر تصاویر بارگذاری نشدند روی آنها راست  کلیک بنمائید و گزینه show picture را بزنید.