زندگی نامه آیت الله سید علی قاضی

مراحل جوانمرد شدن

نامها و طبقات صنوف فتوت

داوطلب آیین جوانمردی که در اصطلاح آن را « طالب» میگویند، باید سه مرحله جداگانه را پشت سرمی گذشتاند، مانند:

1. نخست: مرحله « قولی »
2. دو دیگر: مرحله « سیفی »
3. سوم    : مرحله « شربی »

          نجم الدین زرکوب در رساله  « فتوت نامه » معتقد است که این سه مرحل? یاد شده، دارایی پیشین تاریخی بوده و حتی میتوان ریشه آن را از زمان خلقت آدمیزاد، جستجو کرد، آنجا که می خوانیم:

1. « اما ارباب فتوت که هستند، بر سه صنف اند: یکی قولی، دوم سیفی، سیم شربی. اما اصل(قول) در ظهور انسانیت، از آنجا ست که حق سبحانه و تعالی چون آدم را بیافرید، با ذرات انسانی خطاب کرد که: الست بر بکم. آیا من نه پروردگار توام؟ همه گفتند: بلی. بعضی بر آن قول ثابت قدم ماندند، و بعضی از آن بگردیدند و بر آن نماندند و بعضی روی بگردانید ند؛ باز بر سر قول آمدند و اقرار کردند. پس حقیقت این قول آن باشد که هرچ قول کرده اند و از مربی عالم مستعد و مستحق قبول کرده باشند، بدان وفا کند و آن قول به هیچ فعلی از خوب و غیر خوب رد نکند.
2.           اما(سیفی)، ایشانند که شمشمیر ایشانرا در اسلام آ ورده باشد ومسلمان گشته و در آخر لذت اسلام یافته و خدمت امیر المؤمنین علی به رفاقت اختیار کرده؛ و ایشان اهل غزا باشند. در صورت با کافر غزا کنند و در معنی با نفس خویش. اما (شربی) ایشانند که بر خیزند و به نام صاحب، شربت نمک به خورند »

          در مرحله قولی طالب نخست خواهش نامه اش را به گروه فتییان و جوانمردان پیشکش کرده و در آن نامه  خواهش شمولیت خود را می نمود، و پس از آن از طرف استاد جوانمردان که به آن مطلوب می گفتند، پذیرفته میشد. طالب و یا شاگرد باید مدت چهل شبانه روز در خدمت استاد می بود و تمام نشست و بر خاست استادش را فرا می گرفت، و در صورتیکه مورد تأ یید استاد قرار می گرفت،  به آن شاگرد لقب ابنداده میشد و او به گونه رسمی در حلقه فتییان و جوانمردان شامل می گردید.

          در مرحله سیفی طالب باید به تمام آزمایشات و امتحان های عملی که از طرف مطلوب یا استاد، تعیین می گردید، پیروزی حاصل کرده و آن مطالبی که در مرحل? قولی برایش تعلیم داده شده بود، در عمل، رفتار و کردارخود مراعات می کرد  و پس از آن بود که برای آن لقب اب و بعد ازآن لقب جد داده میشد و به اینگونه در صف جوانمردان، فتییان و عیاران، جای میگرفت و فتی حقیقی شناخته میشد.

          باید گفت که سیف در لقت به معنی شمشیر است؛ مگر در اصطلاح فتییان به کسی گفته میشود که مانند شمشیر در رفتار و اعمال خود تیز و برنده باشد؛ مگر قول در لقت به معنای سخن، گفتار و گپ است، ولی در اصطلاح عرفان، پیروی گفتار مرشد است از روی صدق و راستی.

          باری برای پذیرش در حلقه فتییان و جوانمردان باید نخست داو طلب عضویت، عهد نامه می نوشت و در حضورامیر و سرهنگ و نقیب و عریف و جماعت کثیری از عیاران طراز اول، خطبه طریقت را می خواند و بعد از آن طالب با خلوص نیت و اعتقاد کامل در جمع حاضر شده و سوگند یاد میکرد که:

1. با دوستان خود دوست باشد و غدر و خیا نت نکند و حق و حرمت نان و نمک و دوستی را داشته باشد.

دراین وقت از طرف پدرعهد یا پیر کمر جوان نو وارد بسته شده، نمک و آبی برایش چشانده میشد و او شلوار مخصوصی را می پوشید و پارچه سرخ و یا زرد رنگی در گردن می آویخت و کمندی در دست و خنجری در کمرمی زد و مراتب وفا و صفا و سخا را به جای می آورد؛ تا آنکه در صف جوانان و جوانمردان قرار میگرفت و از اهل فتوت به حساب می آمد.

          در آیین فتییان و جوانمردان آمده است که:

1. هر جوان تازه وارد را نباید در صف جوانمردان راه داد؛ مگر اینکه آن جوان، دارای شرایط و ویژه گیهای کامل یک شاگرد خوب و تمام عیار باشد.

          از نگاه شیخ شهاب الد ین سهروردی، وقتی میتوان به تربیه کردن جوانان نو خاسته، همت گماشت که آنان متصف به صفات و خصوصیات ذیل باشند و بتوانند آداب یک نو آموز را در نظر بگیرند:

1. اول:     در همه وقت ملازم خدمت صاحب یا استا دش باشد.
2. دوم:     در حضوراستاد ش با عقل وادب و تربیت و سکون و تصرف باشد.
3. سوم:    از چپ و راست ننگرد و نخندد و چون کسی سخن گوید، درمیان نیفتد.
4. چهارم:  به دست اشارت نکند و محاسن و بروت نمالد و بی مهمی سخن نگوید.
5. پنجم:    اگر کسی با وی سخن گوید، جواب به نرمی دهد، و اگراو را محل سخن باشد، آهسته گوید و لاف نزند.
6. ششم:    چون خورشی در میان جمع آرند و خوان بگسترانند، در آن مقام که وقتی او را نشانده بودند، به نشیند و طعام وقتی خورد که دیگران دست به طعام کرده باشند.
7. هفتم:    تربیه شونده باید محل و مقدار جای نشستن خود را نگاه دارد و در وقت نشستن باید که همدوش استادش نباشد.
8. هشتم:   اگر کسی به مزاح سخن گوید، نخندد و اگر لب خندان کند، دست برابر دهان دارد.
9. نهم:     کم گوید و نگوید که من چنین و چنان کردم و چنین و چنان گفتم و تقریرفضل و عقل وحلم وحکمت نکند.
10. دهم:    اگر کسی را در سخن گفتن سهوی و خطایی افتد، بر روی او نیاورد و نگوید که نه چنین است.
11. یازدهم: در هنگام ایستادن و نشستن باید مقام و جایگاه بر هم نشینان فراخ کند و سر در پیش افکند.

          در برنامه عمل آیین فتییان و جوانمردان آمده است که مطلوب  یا استاد  نیز از خود دارای شرایط و واجباتی بوده است. ازنگاه نجم الدین زرکوب و شهاب الدین سهروردی این شرایط فتوت دار یا آموزگارآیین فتوت را میتوان، چنین خلاصه کرد:

1. 1  - فتوت داریا استاد باید آزاد، بالغ و عاقل باشد و آن قدر علم داشته باشد که تربیت نو جوانی را بتواند کرد.
2. 2 -  استاد باید یتیم پرور و درویش نواز باشد.
3. 3 -  دارای خلق خوش و اخلاقی حمیده باشد.
4. 4 - امانت نگهدار باشد و راز کسی را فاش نسازد.
5. 5 - صالح و پرهیز گار و با تقوا باشد.
6. 6 - با حلم و با حیا باشد که حیا در آدمی نشان حلال زاده گی است.
7. 7 - دارای شجره خوب بوده و اجازت و اسناد معتبر از پیران جهاند یده این طریقه داشته باشد.
8. 8 -  فتوت دار باید دل و درون مردم را به پاکی و پاک رویی و پارسایی و پاک دامنی و شیرین زبانی و تلطف و مهربانی به خود بکشد  و سخن به عنف نگوید و در سلام و جواب به تواضع بود، و تکبر و هستی و خود بینی نکند، و مهمتر از همه با خلق خدا مهربان و صادق باشد.

 باری آنچه که در آیین نامه جوانمردان و فتییان مهم است، این است که در تشکیلات و سازمان های منظم شان رسم بر این بوده که به گروه های کوچک و بزرگ تقسیم می شدند، و به هر یک از روسای این گروه ها، بنا به موقعیت شان لقب ویژه داده میشد.

آن گونه که سر کرده گروه ده نفری را"عریف"و سرکرده هر ده عریف را "نقیب" و سر کرده هر ده نقیب را"قاید یا سرهنگ" و سر کرده هر ده سرهنگ را"امیر" می نامیدند .

          عیاران و فتییان درآیین آموزشی و تربیتی خود نیز دارای القاب و مراتبی بودند؛

آموزگاران درجه اول را پدر عهد و از آن بزرگتر را پیر و نقیب و گاهی هم استاد می گفتند که اطاعت از رییس بر همه عیاران و فتییان دگر فرض بود.

آیین جوانمردی و فتوت مانند تصوف و دیگر بخشهای ادبیات از خود اصطلاحات ویژه دارد، مانند:

نقیب، بیت، کبیر، حزب، نسبت، وکیل، شد، عیب، رفیق؛ بکر، جد، ثقیل، تکمیل، محاکمه، وقف، لنگر، آستانه، زعیم، و تعبیر که با داشتن این اصطلاحات با فرقه صوفی فرق بارزی پیدا میکند  و ما در اینجا، برای روشن شدن مطلب، برخی از این اصطلاحات و واژه های یاد شده را به گونه مختصر توضیح  و تشریح می کنیم:

1. نقیب: به کسی گویند که تمام کارهای آیین فتوت و جوانمردی را پیش میبرد.
2. بیت: گروه ممتاز فتوت را گویند.
3. کبیر: مقدم یا پدر یعنی پیش قدم را گویند.
4. حزب: عده از فتییان را گویند که به یک فتی یا جوانمرد مربوط باشند.
5. وکیل: به کسی گفته شود که قایم مقام و کفیل فرایض کبیر یعنی حزب فتوت باشد.
6. شد: به کمربندی گفته شود که در آغاز کار قبولی،  جوانان در کمر خود بسته می نما یند.
7. رفیق: دوست و مصاحب فتییان و جوانمردان، که خود نیز از جمله پیروان آ یین جوانمردی است.
8. بکر:  به کسی که تازه خواسته باشد که به آیین جوانمردی، داخل شود، گفته میشود.
9. جد: بزرگ جوانمردان و فتییان را گویند.
10.  تکمیل: تمام کردن شرایط فتوت است.
11.  لنگر:  جای گرد آمدن جوانمردان است.
12.  آستانه: همچنان محل گرد آمدن و تجمع فتییان و جوانمردان است.

   لازم به یاد آوری است که: صوفیان نیز از خود ادبیات و اصطلاحات ویژه دارند، چون: باده،ازل، افسوس، امین، اندوه، پاکبازی، جرعه، خم، سیمرغ، شراب، شوق، گوهر، طلب، عارف، فراق، ارغنون، آزادی، آب روان، توبه، خشم، صورت، لطیف، فغان، آیینه، آب حیوان، خرابات، پرده، جفا، خمار، خمر، رند، دل، دلبر، صبر و زنار و مانند اینها؛ و به گفته جناب سید طیب جواد:

1. « فرق تصوف و جوانمردی در این است که تصوف برای خواص است و جوانمردی برای عوام. تصوف طریقه تسلیم و رضای مطلق به ذات کبریاست و جوانمردی وسیله و حربه برای ایستاده گی در برابر کبر و نخوت زورگویان و زور آوران.»

که الحق درست و به جای گفته است؛ مگر آنچه که قابل یاد کرد است،  اینست که برخی از اصطلاحات و واژه های که ما از آنها یاد کردیم؛ مورد استفاده هر دو گروه هم صوفیان و هم فتییان، قرار میگرفته است، مانند کلمه های:

نظام روي عرشه جماران اقتدار خود را اعلام كرد

از دست ندید!

۷.۷۸ مگابایت

قسمت اول

۱۰.۵۳مگابایت

قسمت دوم

۷.۸۶ مگابایت

قسمت سوم

۶.۲۰ مگابایت

قسمت چهارم

۳.۸۰ مگابایت

قسمت پنجم

۲.۶۷ مگابایت

قسمت ششم

۷.۴۶ مگابایت

قسمت هفتم 

منبع:http://tanz-siasi.blogfa.com